Sao lưu website theo quy tắc 3-2-1 và thử khôi phục thật
Bản sao lưu chỉ có giá trị khi khôi phục được. Nhiều doanh nghiệp tin rằng nhà cung cấp máy chủ đã lo, đến khi sự cố mới phát hiện bản sao nằm cùng nơi bị hỏng, quá cũ, hoặc thiếu một nửa dữ liệu. Bài này giải thích cần sao lưu những gì, quy tắc 3-2-1 phổ biến trong ngành, tần suất hợp lý cho website nhỏ, và cách thử khôi phục.
Cần sao lưu những gì?
Với WordPress, tài liệu chính thức nhấn mạnh phải sao lưu cả hai phần, vì cơ sở dữ liệu và tệp nằm tách nhau:
| Phần | Gồm gì | Vì sao quan trọng |
|---|---|---|
| Cơ sở dữ liệu | Bài viết, trang, bình luận, thiết lập, người dùng | Mất phần này là mất nội dung và cấu hình |
| Tệp của website | Lõi hệ thống, giao diện, plugin, ảnh và tệp tải lên, tệp cấu hình | Mất phần này là mất giao diện, ảnh, tính năng |
Thiếu một trong hai thì không dựng lại được đầy đủ website. Cũng cần lưu lại thông tin cấu hình tên miền, thiết lập email, tài khoản máy chủ ở nơi riêng.
Quy tắc 3-2-1
Quy tắc phổ biến để giảm rủi ro mất dữ liệu:
- 3 bản sao dữ liệu (một bản đang dùng và hai bản sao lưu).
- 2 loại nơi lưu khác nhau (ví dụ máy chủ và dịch vụ lưu trữ đám mây, hoặc máy tính).
- 1 bản nằm ở ngoài hệ thống chính, cách biệt nơi đặt website.
Tài liệu của WordPress khuyên giữ vài bản sao gần nhất (khoảng 3 đến 5) ở các nơi khác nhau như máy chủ, kho lưu trữ đám mây và máy tính cá nhân. Một bản duy nhất trên cùng máy chủ là rủi ro lớn: nếu máy chủ hỏng hoặc bị tấn công, cả website lẫn bản sao cùng mất.
Sao lưu bao lâu một lần?
Theo tài liệu WordPress, website nhỏ ít thay đổi thường có thể sao lưu hằng tuần, website nhiều thay đổi cần thường xuyên hơn, và luôn sao lưu trước khi cập nhật. Gợi ý thực tế:
| Loại website | Tần suất gợi ý |
|---|---|
| Giới thiệu, ít cập nhật | Hằng tuần, và trước mỗi lần cập nhật |
| Có bài viết đăng thường xuyên | Hằng ngày hoặc vài lần mỗi tuần |
| Có đơn hàng, đặt lịch, biểu mẫu nhiều | Hằng ngày hoặc thường xuyên hơn cho cơ sở dữ liệu |
Khi nội dung thay đổi nhiều nhất là chỗ bạn khó chấp nhận mất. Hãy hỏi: “nếu mất toàn bộ dữ liệu từ sau lần sao lưu cuối, tôi chịu mất bao nhiêu ngày?” Câu trả lời đó là tần suất cần có.
Lưu ở đâu?
- Dịch vụ lưu trữ đám mây riêng, tách khỏi máy chủ website.
- Tài khoản lưu trữ do doanh nghiệp đứng tên, không phải email cá nhân của nhân viên.
- Một bản trên thiết bị ngoại tuyến (ổ cứng ngoài) cập nhật định kỳ.
- Bảo vệ bản sao bằng mật khẩu mạnh và quyền truy cập hạn chế, vì bản sao lưu chứa cả dữ liệu khách.
Cách thực hiện
Cách 1: Dịch vụ sao lưu của nhà cung cấp máy chủ
Nhiều nhà cung cấp có sao lưu tự động. Hãy hỏi: tần suất, giữ bao nhiêu bản, lưu ở đâu, có tách khỏi máy chủ không, khôi phục mất bao lâu, có tính phí không. Đừng mặc định họ sao lưu đầy đủ; đọc điều khoản.
Cách 2: Plugin sao lưu
Plugin có thể đặt lịch sao lưu tự động và gửi bản sao tới nơi lưu đám mây. Tài liệu WordPress lưu ý bạn nên thỉnh thoảng chạy sao lưu thủ công để kiểm tra quá trình tự động có hoạt động thật không. Chọn plugin được cập nhật thường xuyên và đánh giá tốt, tránh nguồn không rõ.
Cách 3: Sao lưu thủ công
Xuất cơ sở dữ liệu và sao chép toàn bộ tệp. Khi sao lưu, xuất cơ sở dữ liệu trước rồi sao chép tệp; khi khôi phục, khôi phục tệp trước rồi nhập cơ sở dữ liệu. Phù hợp để tạo bản trước khi cập nhật, nhưng khó duy trì đều đặn.
Nhiều doanh nghiệp dùng kết hợp: sao lưu tự động hằng ngày, cộng thêm một bản thủ công trước mỗi thay đổi lớn.
Thử khôi phục: bước mà ai cũng bỏ qua
Một bản sao lưu chưa từng được thử khôi phục chỉ là giả định. Mỗi quý hoặc mỗi nửa năm:
- Tạo môi trường thử (một thư mục hoặc tên miền phụ riêng, không phải website thật).
- Khôi phục bản sao lưu gần nhất vào đó.
- Kiểm tra: trang chủ mở được không, ảnh còn đủ không, đăng nhập quản trị được không, biểu mẫu và các tính năng chính hoạt động không?
- Ghi lại thời gian khôi phục mất bao lâu, ai làm, gặp lỗi gì.
- Sửa quy trình nếu có vấn đề; xóa môi trường thử khi xong để tránh trùng nội dung bị lập chỉ mục.
Nếu bạn không rành kỹ thuật, hãy nhờ đơn vị chăm sóc làm và yêu cầu báo cáo kết quả bằng văn bản.
Bảng kiểm tra sao lưu
- ☐ Có bản sao lưu cả cơ sở dữ liệu và tệp
- ☐ Có ít nhất hai nơi lưu, trong đó một nơi ngoài máy chủ website
- ☐ Sao lưu chạy tự động theo lịch phù hợp
- ☐ Có bản sao trước mỗi lần cập nhật lớn
- ☐ Bản sao lưu được bảo vệ bằng mật khẩu mạnh
- ☐ Có người phụ trách và người dự phòng biết nơi lưu và cách khôi phục
- ☐ Đã thử khôi phục trong sáu tháng gần đây
- ☐ Biết khôi phục mất bao lâu
Sau khi bị hack thì dùng bản sao nào?
Bản sao phải có từ trước thời điểm website bị nhiễm. Vì vậy nên giữ nhiều bản theo các mốc thời gian khác nhau, không chỉ bản mới nhất. Sau khi khôi phục, cập nhật mọi thứ và đổi mật khẩu; xem website bị hack: dấu hiệu và cách xử lý.
Câu hỏi thường gặp
Công ty hosting đã sao lưu thì tôi có cần làm thêm không?
Nên có ít nhất một bản sao lưu độc lập ngoài nhà cung cấp, vì bạn không nên phụ thuộc hoàn toàn vào một bên.
Sao lưu có làm chậm website không?
Có thể, nếu chạy vào giờ cao điểm hoặc cấu hình nặng. Hãy đặt lịch vào giờ ít khách.
Bản sao lưu chứa dữ liệu khách có cần bảo vệ không?
Có. Nếu website thu thập dữ liệu cá nhân, bản sao lưu cũng chứa dữ liệu đó; hạn chế quyền truy cập và hỏi chuyên gia pháp lý nếu cần.
Nguồn tham khảo
- WordPress Backups, WordPress Developer Resources (sao lưu cơ sở dữ liệu và tệp, tần suất, nơi lưu, thử sao lưu thủ công)
- Updating WordPress, WordPress.org Documentation (sao lưu trước khi cập nhật)
Website do Bác Sĩ Web thiết kế được lưu trữ trên máy chủ của Bác Sĩ Web, có sao lưu trong phí theo năm; điều khoản bản sao lưu và bàn giao dữ liệu ghi trong hợp đồng. Liên hệ để biết thêm.